Trong mâm cơm người Việt, có món ăn chỉ để no, có món ăn để nhớ. Khổ qua thuộc loại thứ hai. Cái tên nghe đã thấy đắng, vậy mà nhà nào cũng có một nồi canh khổ qua nhồi thịt trong ký ức, nhất là những ngày giáp Tết.

"Khổ qua" – mong cái khổ qua đi

Người miền Nam có cách đọc tên món này rất đáng yêu: "khổ qua" là cái khổ đã qua. Vì vậy, mâm cơm cúng chiều ba mươi hay bữa cơm đầu năm của nhiều gia đình không thể thiếu tô canh khổ qua nhồi thịt. Ăn một muỗng canh đắng, ai cũng mong năm cũ có vất vả gì thì cũng qua rồi, năm mới chỉ còn ngọt.

Ở miền Bắc, người ta gọi là mướp đắng. Tên khác nhau, nhưng cái ý "đắng trước, ngọt sau" thì giống nhau.

Đắng trước, ngọt sau – như chuyện nhà mình

Ai từng ăn khổ qua đều biết: miếng đầu đắng, nhai một lúc thì ngọt hậu dâng lên. Người lớn hay ví cuộc sống cũng vậy. Ba mẹ nuôi con, những năm đầu lập nghiệp, những mùa làm ăn khó, đều có vị đắng. Nhưng chính vì đã nếm đắng nên mới biết quý cái ngọt về sau.

Có lẽ vì vậy mà trẻ con thường chê khổ qua, còn người lớn lại thèm. Lớn lên một chút, tự nhiên thấy món đắng này ngon.

Từ tô canh của mạ đến nồi lẩu Mạ Tôi

"Mạ" là tiếng gọi mẹ thân thương của người miền Trung. Mạ Tôi nghĩa là "mẹ tôi, quê tôi, nhà tôi": một hương vị nấu bằng tình thương của mẹ, để ai ngồi xuống bàn cũng thấy như được về nhà. Và trong ký ức "về nhà" của rất nhiều người, có tô canh khổ qua nhồi thịt nước trong, ngọt xương, đắng nhẹ mà ăn hoài không chán.

Mạ Tôi giữ lại tinh thần đó và đưa nó vào một nồi lẩu: khổ qua rừng nhồi thịt, nước dùng hầm xương thanh ngọt, ăn cùng sườn chìa, xí quách hoặc cá thác lác, rau tươi và bún. Tháng 6/2025, quán đầu tiên chỉ có 4 bàn ở Phú Lợi, Thủ Dầu Một. Đến nay, nồi lẩu ấy đã có mặt ở TP.HCM, Bình Dương, Biên Hoà và sắp tới là Long An. Đọc thêm câu chuyện Mạ Tôi.

Vì sao khổ qua rừng mà không phải khổ qua thường?

Khổ qua rừng quả nhỏ, gai dày, đắng đậm hơn nhưng ngọt hậu sâu hơn khổ qua thường. Nấu lẩu, khổ qua rừng giữ được độ giòn và vị đặc trưng lâu hơn. Xem so sánh chi tiết trong bài Khổ qua rừng khác khổ qua thường ở điểm nào.

Một bữa cơm để nói những điều khó nói

Người Việt ít khi nói "thương" thành lời. Người ta nói bằng một tô canh nóng, một miếng thịt gắp vào chén con, một câu "ăn đi cho nóng". Mạ Tôi mong mỗi nồi lẩu khổ qua rừng là một dịp như thế: cả nhà ngồi lại, kể nhau nghe chuyện đắng, rồi cùng ăn cho ngọt.

Hẹn cả nhà ở chi nhánh Mạ Tôi gần nhất, hoặc đặt bàn trước cho bữa cơm cuối tuần.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao người miền Nam ăn canh khổ qua ngày Tết?

Vì "khổ qua" được hiểu là cái khổ đã qua. Ăn canh khổ qua ngày Tết là mong năm cũ vất vả gì cũng qua, năm mới bình an, ngọt ngào hơn.

Khổ qua và mướp đắng có khác nhau không?

Là cùng một loại quả. Miền Nam gọi là khổ qua, miền Bắc gọi là mướp đắng.

Tên Mạ Tôi có nghĩa là gì?

"Mạ" là cách gọi mẹ của người miền Trung. Mạ Tôi mang nghĩa "mẹ tôi, quê tôi, nhà tôi", gợi nhớ hương vị bữa cơm gia đình.